Wspieranie rozwoju samodzielności i odpowiedzialności dzieci za pomocą systemu edukacji PUS
Nauka samodzielności oraz odpowiedzialności i ich wpływ na przyszłość dziecka
To, w jaki sposób pomagamy dzieciom stawać się coraz bardziej samodzielnymi i odpowiedzialnymi, ma ogromny wpływ na ich przyszłość. Dobrze jest dawać im różne okazje do podejmowania własnych decyzji, uczyć je, jak radzić sobie z wyzwaniami i brać za nie odpowiedzialność. To wszystko pomaga im budować pewność siebie i umiejętność radzenia sobie w różnych sytuacjach. Bez takiego swoistego treningu nie można stać się człowiekiem w pełni dojrzałym, który będzie potrafił świadomie kierować swoim życiem.
Samodzielność można rozwijać u dzieci już od najmłodszych lat
Na początku, gdy dziecko jest małe, robimy to zupełnie intuicyjnie, zachęcając dzieci do samodzielnego wykonywania czynności najprostszych: jedzenia, mycia rąk i twarzy, wkładania kurtki, stopniowo przechodząc do tych części garderoby, których zakładanie wymaga większej cierpliwości i bardziej sprawnych rąk, jak skarpetki czy bluzki lub bluzy zapinane na guziki. Kiedy dziecko potrafi samodzielnie założyć i zawiązać buty, uznaje się, że jest mniej więcej w wieku odpowiednim do rozpoczęcia nauki w szkole.
Kształtowanie samodzielności dzieci poprzez odpowiednie zabawy
Samodzielność dziecka kształtujemy również, zachęcając je do samodzielnej zabawy. Poprzedzamy ten etap zachętami do wyboru przedmiotu, tematu i sposobu przebiegu zabawy. Starszemu niemowlęciu pozwalamy wybrać na przykład rodzaj czy kolory klocków, którymi będzie się bawić w kojcu. Dzieci starsze dokonują tego typu wyborów spontanicznie, w zależności od aktualnych zainteresowań i etapu rozwoju, na jakim się znajdują. Podobnie zachęcamy dzieci do wyboru książek, które rodzice będą im czytać przed snem, czy filmów, które wspólnie obejrzą.
Jak rozwija się samodzielność
Danie dziecku możliwości wyboru jest pierwszym krokiem na drodze rozwijania samodzielności. Drugim jest wspieranie dziecka w wytrwaniu przy dokonanym wyborze. Trzecim krokiem jest zachęcanie do dokonywania wyborów coraz trudniejszych i coraz poważniejszych. W ten sposób dziecko uczy się związków przyczynowo-skutkowych, a także wytrwałości i ponoszenia konsekwencji swoich wyborów.
Nauka samodzielności w procesie edukacyjnym
Samodzielności i odpowiedzialności za własne działania dziecko uczy się również w sytuacjach stricte edukacyjnych. Korzystając z określonych narzędzi, dziecko może skutecznie rozwijać w sobie rozumienie, że wybrane przez nie działanie prowadzi do określonych efektów, np. jeśli rozwiąże x działań matematycznych, opanuje dodawanie albo mnożenie tak dobrze i nabierze w tym zakresie takiej biegłości, że rozwiązania kolejnych zadań czy działań będą mu przychodziły z coraz większą łatwością, a z czasem automatycznie; jeśli wykona x ćwiczeń ortograficznych z „ó” i „u”, zapamięta i utrwali prawidłową pisownię wielu trudnych pod względem ortograficznym wyrazów, tak że z czasem przestanie się zastanawiać, jak je napisać, i będzie to robić automatycznie.
Dlaczego samodzielność dziecka i jego odpowiedzialność za własne wybory i działania są takie ważne?
Ponieważ prowadzą one do dalszego rozwoju funkcji poznawczych i innych kompetencji niezbędnych w procesie edukacyjnym, ale także do coraz wyższego poziomu rozwoju ogólnego. Dziecko, które od małego było uczone podejmowania decyzji i na własnej skórze poznawało ich skutki, chętniej będzie się uczyło nowych rzeczy, będzie bardziej otwarte i odważne, a także ciekawe świata.
Co sprawia, że system edukacji PUS (oraz inne pomoce naszego wydawnictwa) tak dobrze i skutecznie rozwijają samodzielność przedszkolaków i młodszych uczniów?
System PUS umożliwia w pełni samodzielne działanie już nawet najmłodszym przedszkolakom. Kiedy dziecko dostaje (odpowiednio dobraną) książkę PUS oraz zestaw kontrolny z klockami, po uprzednim przygotowaniu i zapoznaniu ze schematem pracy, może zupełnie samodzielnie rozwiązywać kolejne zadania i od razu sprawdzać poprawność udzielonych odpowiedzi. Jest to sposób uczenia się najbardziej atrakcyjny dla dziecka i najbardziej skuteczny. Na własnym przykładzie zauważa ono, że wybór określonych odpowiedzi na kolejnych etapach rozwiązywania zadania doprowadził je do sukcesu, czyli prawidłowego, zgodnego z wzorem kontrolnym znajdującym się przy rozwiązywanym zadaniu, wzoru ułożonego z klocków w pudełku, czy do porażki, czyli otrzymania wzoru niezgodnego z wzorem kontrolnym. Jednak nawet w tym przypadku, czyli w sytuacji, gdy dziecko gdzieś popełniło błąd (z powodu braku odpowiedniej wiedzy, dekoncentracji lub rozproszenia uwagi, zbyt szybkiego tempa pracy itp.), dziecko widzi, że może ten błąd łatwo, a co ważniejsze samodzielnie poprawić. Właśnie to łatwo dostrzegalne nawet dla małego dziecka powiązanie przyczyn ze skutkami jest dla niego najlepszym sposobem nauki, zdobywania wiedzy i wzmacniania samodzielności. Dziecko szybko wyciąga wnioski: jeśli jestem skupiony, uważny, udzielam poprawnych odpowiedzi, czyli moje klocki układają się w prawidłowy wzór. To budzi u dziecka poczucie satysfakcji, wzmacnia jego pewność siebie i wiarę we własne możliwości, rozbudza ochotę na więcej, czyli buduje jego automotywację – chęć dalszego działania, dalszego uczenia się, by wiedzieć i umieć więcej. Z czasem dziecko przekonuje się, że rozwiązując kolejne zadania, rozumie i zapamiętuje więcej oraz potrafi tę wiedzę wykorzystywać w codziennym życiu.
Najważniejszy atut systemu PUS
Jest nim możliwość samodzielnej pracy z PUS-ami. Poczucie satysfakcji z dobrze wykonanego zadania jest u dziecka tym większe, im bardziej samodzielnie doszło ono do poprawnego wyniku końcowego. Z drugiej strony poczucie porażki w przypadku nieosiągnięcia poprawnego wyniku jest tym słabsze, im bardziej dziecko jest świadome, że może swój błąd szybko i stosunkowo łatwo naprawić.
Podsumowanie
Podsumowując, sam schemat postępowania i wykonywania kolejnych kroków przy rozwiązywaniu zadań PUS sprzyja rozwijaniu samodzielności i odpowiedzialności dziecka. Dodatkowym bardzo wielkim atutem tego sposobu nauki jest przyswajanie i zapamiętywanie wielu nowych wiadomości i umiejętności. To się dzieje niejako na drugim planie, gdzieś w podświadomości, ponieważ nie konieczność nauczenia się ich, lecz zabawa jest wówczas głównym celem dziecka, zabawa intelektualna, która skutecznie stymuluje myślenie i wszechstronnie rozwija. A to właśnie zabawa – jak wiadomo – jest dla kilkuletniego dziecka najlepszą i najbardziej angażującą formą nauki.