Nauka czytania u dzieci – metody i narzędzia, które naprawdę pomagają

Nauka czytania 

Kiedy dziecko rozpoczyna edukację szkolną, jedną z pierwszych umiejętności, jaką powinno opanować, jest czytanie. Niektóre dzieci przychodzą do szkoły, już tę umiejętność w mniejszym lub większym stopniu posiadając, inne dopiero wtedy zaczynają poznawać litery/sylaby (w zależności od wybranej metody nauki czytania). 

Obecnie, gdy wszyscy doświadczamy tzw. przebodźcowania, a najmłodsi doświadczają tego być może szczególnie dotkliwie, nie jest łatwo skupić się na tyle, żeby szybko i sprawnie przejść przez początki nauki czytania. Dlatego dla wielu dzieci to spore wyzwanie, które może powodować niepokój i poczucie stresu, jak również brak szybko widocznych efektów, który może prowadzić do poczucia porażki. Aby tego uniknąć, warto je wówczas mądrze wesprzeć, poszukać sposobów i narzędzi, które w przyjazny sposób – w formie ciekawej zabawy – pomogą im opanować umiejętność czytania. Dzięki temu początki edukacji szkolnej będą dla dziecka łatwiejsze i będzie ono mogło więcej swoich zasobów i energii przeznaczyć na inne działania. 

Metody nauki czytania

Obecnie w edukacji istnieje co najmniej kilka sprawdzonych metod czytania, z których każda ma zarówno swoich zwolenników, jak i przeciwników, gdyż każda z tych metod ma swoje zalety i wady. Naszym zdaniem zawsze dobrze jest dobierać metodę, którą chcemy zastosować, do konkretnego dziecka (oczywiście zdajemy sobie sprawę, że nie zawsze jest to możliwe, np. nie w warunkach klasy szkolnej, liczącej – powiedzmy – 25 dzieci), do poziomu rozwoju, na jakim się ono znajduje, do jego indywidualnych predyspozycji i preferencji, a także zainteresowań. Jeśli dobierzemy metodę do dziecka, jest spora szansa na to, że nauczy się ono czytać dość szybko i że proces ten nie będzie dla niego zbyt trudny ani wymagający. 

Narzędzia wspierające naukę czytania 

Niezależnie od wybranej metody warto posiłkować się dodatkowymi narzędziami, które naukę czytania ułatwią, a nawet uczynią ją czymś przyjemnym, co da dziecku satysfakcję ze zdobywania nowej umiejętności, a tym samym zbuduje jego automotywację do dalszej nauki i do czytania jako takiego. Jako wydawnictwo oferujemy kilka takich narzędzi. Jak potwierdza nasze wieloletnie doświadczenie, zbudowane m.in. na informacjach zwrotnych od osób, które korzystają z tych narzędzi na co dzień, są one bardzo skuteczne, ale mają jeszcze jedną bardzo ważną cechę – są lubiane przez dzieci, które chętnie z nimi pracują. 

Co powoduje, że dzieci je lubią?

• różnorodność tematyczna i zróżnicowanie poziomów trudności,
• swoista tajemniczość, dzięki której możliwe jest podtrzymanie uwagi dziecka przez dłuższy czas,
• uruchomienie tzw. systemu nagrody – uruchamia się on wtedy, gdy dziecko stwierdza, że wzór kontrolny utworzony przez klocki jest zgodny z wzorem znajdującym się przy rozwiązywanym ćwiczeniu, ma wtedy poczucie satysfakcji i zadowolenia z samego siebie, 
• taki sposób konstruowania poszczególnych zadań, że stanowią one dla dziecka zagadkę, a nie problem do rozwiązania.

Wszystkie te elementy mają wpływ na to, że dzieci nie odbierają pracy z książkami PUS jako uciążliwego obowiązku, lecz jako zabawę. A zabawa – jak powszechnie wiadomo – jest dla dziecka najbardziej efektywną formą nauki. 

Jak wspierać naukę czytania z narzędziami PUS

Proponujemy kilka pomocy i sposobów, w tym najpopularniejszy, czyli system edukacji PUS, a w jego ramach książki:

• Sylabowe potyczki – seria czterech książek przydatnych w nauce czytania metodą sylabową; znajdujące się w nich zadania opierają się m.in. kodowaniu i polegają na szyfrowaniu czy zamienianiu jednych symboli innymi; książki mają nowoczesną, oszczędną formę, nie zawierają ilustracji ani ozdobników graficznych, co ułatwia dziecku skupienie się na czytaniu jako takim; cały materiał literowo-sylabowy jest w nich napisany dużymi literami (wersalikami), co specjaliści wskazują jako odpowiednie na tym pierwszym etapie obcowania dziecka ze słowem pisanym, 
• Łatwe ćwiczenia do nauki czytania – ta seria służy do nauki czytania metodą tradycyjną i wykorzystuje takie formy, jak: określanie kolejności liter w alfabecie, wyodrębnianie liter rozpoczynających określone wyrazy, uzupełnianie wyrazów samogłoskami, których brakuje itp.; kolejnym ćwiczeniom towarzyszą tradycyjne kolorowe ilustracje;
• Od gwiazdki do bajki – kolejna seria, która wspomaga naukę czytania metodą sylabową; znajdujące się w niej ćwiczenia mają formę bardziej tradycyjną, w dużej mierze opierają się na obrazkach i ilustracjach przemawiających do wyobraźni dzieci; polegają m.in. na łączeniu sylab w wyrazy, dobieraniu sylab w pary,…
• ABC – trzyczęściowa seria przydatna na etapie poznawania liter; ćwiczenia prowadzą dziecko przez kolejne litery polskiego alfabetu – pomagają mu je zapamiętać, wprowadzają rozróżnienie na litery duże i małe, za pomocą odpowiednio dobranych ilustracji pomagają dziecku w łączeniu znanych z codziennego życia obiektów z literami, które składają się na ich nazwy, 
• Sylaba, wyraz, zdanie – również trzyczęściowa seria, którą opracowano z myślą o tych dzieciach, które rozpoczęły już naukę czytania i opanowały jej podstawy, ale jeszcze nie na tyle, by samodzielnie czytać dłuższe teksty; celem tej serii jest rozwijanie i doskonalenie umiejętności czytania płynnego, 
• Zgadywanki oraz Wyliczanki rymowanki – to serie książek, które opierają się na krótkich tekstach rymowanych, z których większość jest dzieciom znana z okresu edukacji przedszkolnej; fakt, że dzieci już je znają, często na pamięć, ułatwia im zapoznanie się i przyswojenie ich wersji drukowanej, a to sprawia, że nauka czytania staje się dla dzieci ciekawsza i bardziej efektywna.
  

Innym narzędziem skutecznie wspierającym naukę czytania 

jest system edukacji Paleta. Paleta również opiera się głównie na samodzielnej pracy dziecka i na samodzielnym sprawdzeniu poprawności wykonanych zadań, a więc na metodzie Pomyśl – Ułóż – Sprawdź. Wykorzystuje do tego zestaw kontrolny oraz komplety ćwiczeń opracowanych w formie dwustronnych tarcz. Na etapie nauki czytania przydatne są:

• tarcze EJ1 oraz EJ2 (skrót EJ oznacza: edukacja językowa) – zawierają szereg ćwiczeń wspierających naukę czytania metodą sylabową; mają nowoczesną, oszczędną formę graficzną, co pozwala się dzieciom skupić na wykonywanym zadaniu; ćwiczenia ułożono zgodnie z zasadą stopniowania trudności; pozwalają one dziecku zapoznać się z pojęciem samogłoski, a następnie sylaby – począwszy od sylab tzw. prymarnych (pojawiających się jako pierwszych w naturalnej mowie) i stopniowo wprowadzając kolejne; uczą łączenia sylab w wyrazy;
• tarcze JP1 i JP2 – zestawy ćwiczeń przydatne w początkowej fazie nauki czytania; mają tradycyjną formę graficzną, w dużej mierze są oparte na kolorowych ilustracjach. 

Najważniejszą rolą dorosłego wspierającego dziecko w początkowym etapie nauki czytania jest uważna obserwacja jego postępów i elastyczne dopasowywanie pomocy, narzędzi oraz metod do bieżących potrzeb, możliwości i zainteresowań dziecka. Warto pamiętać, że wybrane na początku sposoby można zmieniać, modyfikować, ulepszać, ponieważ najważniejsza jest nie sama metoda, lecz efekt, do którego dziecko dąży – umiejętność samodzielnego czytania.